Insectenhotel kopen of zelf maken — wat werkt écht?

Een insectenhotel klinkt als een magische oplossing om meer bijen naar je tuin te lokken. En het kan zeker een waardevolle toevoeging zijn, mits je weet waar je op let. Want een slecht hotel is niet alleen nutteloos, het kan zelfs schadelijk zijn. Laten we dieper ingaan op wat écht werkt en hoe je de beste keuze maakt voor jouw bestuivers.

Wat een insectenhotel wel en niet doet

Een goed insectenhotel is vooral bedoeld voor holtenestelende solitaire bijen. Denk aan soorten als de rosse metselbij, de gehoornde metselbij en verschillende behangersbijen. Deze bijen gebruiken bestaande holtes, zoals gangen in hout of holle plantenstengels, om hun eitjes in te leggen. Ze verzamelen stuifmeel en nectar, leggen een eitje, metselen de cel dicht, en herhalen dit tot de gang vol is. Het hotel biedt hen een veilige plek om dit te doen.

Echter, het is belangrijk je te realiseren dat de overgrote meerderheid van de wilde bijen in Nederland – zo'n 70% – in de grond nestelt. Deze bijen graven zelf gangen in open zandgrond, leem of löss. Een insectenhotel helpt deze soorten dus niet. Voor hen is een stukje onverharde, open grond in de zon veel belangrijker dan een hotel.

Een insectenhotel is daarom een mooie aanvulling op een bijvriendelijke tuin, maar het is geen wondermiddel. De absolute basis voor meer bijen – of je nu een hotel hebt of niet – is een rijk en gevarieerd bloemaanbod van het vroege voorjaar tot de late herfst. Zonder voedselbronnen in de buurt zullen bijen je hotel niet vinden of niet kunnen overleven.

Waar je op let bij aankoop

Bij het kopen van een insectenhotel is kwaliteit essentieel. Veel goedkope exemplaren zijn meer decoratie dan functioneel. Let op de volgende punten:

• Boorgaten in onbehandeld hardhout: Kies voor massief, onbehandeld hardhout (zoals eiken, beuken of essen). De boorgaten moeten glad van binnen zijn, zonder splinters, om de vleugels van bijen niet te beschadigen. De diepte van de gaten is cruciaal: minimaal 8 tot 10 centimeter diep, en ze mogen niet doorlopen naar achteren (een dichte achterwand is noodzakelijk). De diameters moeten variëren van 2 tot 8 millimeter, om verschillende soorten bijen aan te spreken.
• Holle stengels: Bundels riet, bamboe, vlier of andere holle plantenstengels zijn uitstekend. Ook hier geldt dat ze een dichte achterwand moeten hebben (de natuurlijke knoop van de stengel). De lengte moet minimaal 10 centimeter zijn. Zorg ervoor dat de snijranden glad zijn.
• Geen ongeschikte materialen: Vermijd hotels met dennenappels, houtsnippers, stro, schors of glazen buisjes. Deze materialen worden nauwelijks gebruikt door solitaire bijen en zijn vaak broedplaatsen voor ongewenste schimmels of parasieten. Ook gekleurde of gelakte hotels zijn te vermijden; de chemicaliën kunnen schadelijk zijn.
• Een afdakje: Een goed insectenhotel heeft een stevig afdakje dat de openingen beschermt tegen regen en wind. Vocht is een grote vijand van bijenlarven en kan leiden tot schimmel en ziektes.
• Stevige constructie: Het hotel moet robuust zijn en goed in elkaar zitten, zodat het jarenlang buiten kan hangen zonder uit elkaar te vallen.

Voor de actuele prijzen en beschikbaarheid kun je kijken op bol.com en Amazon.nl. Let daar goed op de productbeschrijvingen en foto's om te controleren of het hotel voldoet aan de hierboven genoemde kwaliteitscriteria.

Zelf een insectenhotel maken

Een zelfgemaakt insectenhotel kan vaak beter zijn dan een gekocht exemplaar, vooral als je let op de juiste materialen en constructie. Het is bovendien een leuke en leerzame activiteit.

• Hardhouten blokken: Neem een blok onbehandeld hardhout (bijvoorbeeld een reststuk eiken of beuken). Boor hierin gaten met verschillende diameters (2-8 mm) en een diepte van 8-10 cm. Zorg ervoor dat de gaten glad zijn en niet doorlopen. Een boormachine met een scherpe houtboor is hiervoor geschikt.
• Holle stengels bundelen: Verzamel holle stengels van planten zoals bamboe, riet, vlier, braam of Japanse duizendknoop. Snijd de stengels op lengtes van ongeveer 15-20 cm, zodat ze aan één kant een natuurlijke knoop hebben die als achterwand dient. Bundel ze stevig samen met touw of plaats ze in een stevige houten kist.
• Plaatsing: Plaats je zelfgemaakte hotel onder een afdakje of maak er zelf een. Zorg ervoor dat het stevig hangt en niet kan slingeren in de wind.

Onderhoud en plaatsing voor optimaal gebruik

De plek waar je het insectenhotel ophangt, is net zo belangrijk als de kwaliteit ervan.

• Zonnige locatie: Hang het hotel op een zonnige plek, bij voorkeur op het zuiden of zuidoosten. Solitaire bijen houden van warmte. De zon helpt ook om vocht buiten te houden en de ontwikkeling van de larven te stimuleren.
• Beschutting: Zorg voor beschutting tegen regen en harde wind. Een plek onder een afdak, overstekende dakgoot of in de luwte van een muur is ideaal. De openingen moeten uit de overheersende windrichting hangen.
• Hoogte: Hang het hotel op ongeveer ooghoogte (1,5 tot 2 meter) zodat het niet snel beschadigd raakt en je de bijen goed kunt observeren.
• Bloemaanbod in de buurt: Dit is cruciaal! Zorg voor een divers aanbod aan bloeiende planten binnen een straal van enkele tientallen meters. Zonder voedselbronnen zullen bijen je hotel niet bezoeken.
• Geen verstoring: Hang het hotel op een rustige plek waar het niet constant wordt gestoord door mensen of huisdieren.
• Onderhoud: Een insectenhotel heeft weinig onderhoud nodig. Vervang vermolmde, beschimmelde of beschadigde onderdelen. Reinig de buitenkant indien nodig, maar laat de bezette gangen met rust. Solitaire bijen overwinteren in het hotel, dus laat het in de winter gewoon buiten hangen. Haal het hooguit uit de slagregen als het een heel natte winter is.

Veelgemaakte fouten die je wilt vermijden

Helaas worden er veel fouten gemaakt bij de aanschaf en plaatsing van insectenhotels, waardoor ze hun doel missen:

• Verkeerde gaten: Te brede, te ondiepe of te ruwe gaten, of gaten die helemaal doorlopen zonder dichte achterwand. Bijen zullen deze niet gebruiken of hun larven zijn niet veilig.
• Verkeerde locatie: Een schaduwrijke, vochtige of winderige plek in plaats van de zonnige zuidkant. Dit maakt het hotel onaantrekkelijk en onveilig voor bijen.
• Decohotels: Het kopen van hotels die vooral decoratief zijn, met veel ongeschikte materialen zoals dennenappels, houtsnippers of glazen buisjes. Deze worden nauwelijks bewoond.
• Geen bloemen: Het plaatsen van een insectenhotel zonder voldoende bloeiende planten in de directe omgeving. Bijen hebben voedsel nodig om te overleven en zich voort te planten.
• Te veel onderhoud: Het hotel te vaak verplaatsen, schoonmaken of de bezette gangen openen. Dit verstoort de bijen en hun larven.
• Vervanging: Het (te snel) weggooien van een 'leeg' hotel. Veel bijenlarven overwinteren in de gangen en komen pas het volgende voorjaar uit.

Veelgestelde vragen

Nee, een insectenhotel trekt vrijwel geen sociale wespen aan die een volk verdedigen. De bewoners zijn solitaire bijen. Deze bijen zijn niet agressief en steken alleen als ze klem zitten of ernstig worden bedreigd. Het steekgevaar is minimaal.

Meestal komt dit door een combinatie van factoren: te weinig bloemen in de buurt, een schaduwrijke of winderige plek, of gaten die te glad, te breed, te ondiep of te ruw zijn. Zorg eerst voor een rijk bloemaanbod binnen vliegafstand en controleer de locatie en de kwaliteit van de materialen. Het kan ook even duren voordat bijen je hotel ontdekken.

Nee, de bijen overwinteren in het hotel als larve of pop. Laat het hotel buiten hangen op een droge, beschutte plek. Haal het hooguit uit de slagregen als het een uitzonderlijk natte winter is, maar binnenhalen is meestal niet nodig en kan de bijen zelfs verstoren.

De bezette gangen van een insectenhotel moet je absoluut met rust laten. Daarin ontwikkelen de bijenlarven zich. Je kunt de buitenkant van het hotel voorzichtig schoonmaken als het erg vuil is, maar vermijd het gebruik van chemicaliën. Vervang vermolmde of kapotte onderdelen, maar doe dit niet als er bijen in overwinteren.

Denk aan inheemse planten met een lange bloeitijd, zoals lavendel, kattenkruid, salie, zonnekruid, dropplant, vergeet-mij-nietjes, krokussen, vingerhoedskruid, koninginnekruid en klimop. Zorg voor variatie in bloemvormen en bloeitijden, zodat er van het vroege voorjaar tot de late herfst voedsel beschikbaar is.